Sự hình thành và phát triển của các cộng đồng công nghệ ở Việt Nam

Đứng trước giai đoạn được xem là bước khởi đầu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy Việt Nam đang tiếp cận những cơ hội lớn, sẵn sàng cho sự chuyển mình đầy tích cực và nhanh chóng trên toàn diện, không chỉ kinh tế, mà cả văn hóa, xã hội, giáo dục và công nghệ. Đáng kể và dễ dàng nhận thấy nhất trong lĩnh vực công nghệ thông tin chính là việc hình thành và phát triển các hội, nhóm, tổ chức mang tính cộng đồng và có sự kết nối cao những năm gần đây. Sự hình thành này bắt đầu vào năm 2012, vừa đem tới những lợi ích, hy vọng cho cộng đồng công nghệ, vừa bộc lộ nhiều điểm yếu, khó khăn. Nhưng cho tới bây giờ, người viết cho rằng đây mới chỉ là khởi đầu cho một chuyển động mạnh mẽ và tiềm năng hơn nữa, hứa hẹn là một động lực giúp thúc đẩy sự năng động và sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ tại Việt Nam.

Bài viết này được dựa trên quan sát cá nhân của người viết, vốn đã từng tổ chức hoặc tham dự vào các cộng đồng công nghệ từ năm 2012 tới giờ.

Sự hình thành và phát triển

2012-2013, những meetups đầu tiên xuất hiện, tạo tiền đề cho các hoạt động giao lưu trực tiếp (offline)

Dựa vào một vài thông tin về các hoạt động của những meet-up mà bản thân người viết đã từng tham gia trong thời gian này, 2012-2013 được đánh giá là hai năm khởi điểm của hoạt động offline tự phát của giới công nghệ ở Việt Nam, thông qua diễn đàn meetup.com.

Meetup.com là một trang thông tin online, giúp người dùng tự tạo ra các nhóm “meetup”, quy tụ những người có cùng mối quan tâm về một chủ đề nào đó như du lịch, ngoại ngữ, thiền, ….Tuy nhiên, khác với những diễn đàn thông thường, meetup.com chú trọng vào các hoạt động offline, yêu cầu các thành viên tham gia phải gặp mặt trực tiếp và giao lưu tương tác nhóm với nhau tại một địa điểm cụ thể.

Việc meet-up xuất hiện tại Việt Nam gắn khá chặt với việc một số lập trình viên người ngoài khởi xướng các hoạt động cộng đồng vào năm 2012. Một ví dụ điển hình là JS meetup, sáng lập viên là Nicolas Embleton, một người bạn Pháp. Sau đó, lần lượt iOS, Ruby meetup cũng ra đời trong giai đoạn này, với sự tham dự của nhiều lập trình viên ngoại quốc, hay là người Việt đang công tác tại nước ngoài (Ruby Vietnam).

Có thể nhận thấy một vài đặc điểm về đặc thù của giai đoạn này:

Nội dung đơn giản và chưa có chiều sâu. Các hoạt động thường thấy của các meetup thời điểm này đều chủ yếu xoay quanh người chia sẻ (speakers). Các bài nói trong giai đoạn này hầu hết đều sơ sài và mang tính phi hình thức nhiều. Hầu hết diễn giả là những người đến từ mạng lưới quan hệ cá nhân của các thành viên ban tổ chức. Thêm vào đó, chiếm một phần không nhỏ các thành viên đến tham gia meetup với mục đích chính là để trau dồi ngoại ngữ, thay vì chuyên môn.

Quy mô nhỏ. Hầu hết các meetup chỉ dao động ở quy mô từ 5-7 đến 20-30 người là tối đa. Địa điểm tổ chức là các quán cà phê nhỏ.

Mang tính tự phát và không bền vững. Hầu hết, các meetup giai đoạn này đều dựa trên yếu tố quen thân của một nhóm người làm nền tảng. Phần lớn các thành viên sẽ biết nhau từ trước, hoặc sẽ dần quen thuộc với nhau thông qua các hoạt động.

Chưa có nhân lực tổ chức bài bản. Các hoạt động giai đoạn này, đa số đều là do chính bản thân các bạn lâp trình viên đứng ra tự tổ chức, thế nên hầu như đều không có bài bản. Không có mô hình truyền thông hiệu quả đến cho cộng đồng. Đó là lý do các meetup đa phần đều hoạt động cầm chừng với quy mô nhỏ lẻ và mang tính rời rạc, thiếu sự gắn kết.

Ngoài ra, nhắc đến sự phát triển của meetup thì không thể không kể đến vai trò của các không gian làm việc chung (co-working space). Một trong những co-working space đầu tiên ở Sài Gòn được biết đến chính là SaigonHub. Việc hình thành các co-working space có thể nói là tiền đề cho sự phát triển mạnh của các meetup ngay sau đó. Vốn dĩ, bản thân co-working space là một mô hình mới, nơi cung cấp không gian để làm việc cho cá nhân hoặc các văn phòng của công ty startup vừa và nhỏ. Để co-working space tồn tại, người sáng lập phải phối hợp tổ chức thêm nhiều hoạt động/ sự kiện, hoặc cho thuê không gian sự kiện với giá rẻ hoặc thậm chí miễn phí. Chính điều này đã vô tình khiến cho các hoạt động của các meetup – vốn do những người tổ chức không có chuyên môn tổ chức sự kiện – diễn ra dễ dàng và thường xuyên hơn.

Cũng giống như các mô hình tiên phong khác, SaigonHub sau khi đối mặt với nhiều khó khăn như chi phí cao, thị trường vẫn chưa kịp đón nhận, chưa có nhiều sự kiện được tận dụng và tổ chức, mô hình còn mới … .Cuối cùng, nhóm sáng lập của SaigonHub đã quyết định đóng cửa co-working space này vào tháng 4/2014, một điều đáng tiếc. Tuy không thể tiếp tục hoạt động nhưng với sự hình thành của mình, SaigonHub đã tạo nên một nền tảng không nhỏ cho các co-working space ngày càng quy mô và chất lượng hơn hoạt động sau này.

2014 – đầu 2016: phát triển

Sang năm 2014, những mô hình meetup đầu tiên vẫn tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên, một số khác phải dừng lại do thiếu cơ chế hoạt động bài bản và có tính tổ chức. Dẫu vậy, 2014-2015 có thể được xem là hai năm chứng kiến sự chuyển mình tích cực dần của cộng đồng.

Có hai nguyên khách quan dẫn đến sự phát triển này. Đầu tiên là về yếu tố con người, những cá nhân tham gia tổ chức các meetup giai đoạn đầu dần trở nên trưởng thành hơn, trong đó có một vài cá nhân xuất sắc. Kế đến, những công ty nhận thấy tiềm năng của việc phát triển cộng đồng công nghệ và bắt đầu ủng hộ, hỗ trợ tổ chức các hoạt động cộng đồng dần nhiều hơn.

Các meetup diễn ra thường xuyên hơn trong giai đoạn này, dù chưa thật sự “thoát ra” được những vấn đề bất cập của giai đoạn trước đó. Đây là thời điểm mà nhiều nhóm cộng đồng mạnh như Ruby Vietnam, Grokking,.. được hình thành và bắt đầu phát triển mạnh trong giai đoạn mới. Cùng lúc đó, Dreamplex, một co-working space ở phân khúc cao cấp cũng được thành lập trong giai đoạn này. Dreamplex đã hỗ trợ địa điểm cho khá nhiều hoạt động cộng đồng, với cơ sở vật chất tiện nghi, khang trang. Đây là một nguồn động lực cho khá nhiều người làm cộng đồng lúc bấy giờ.

2016, năm khởi nghiệp

Được chính phủ xem như là năm khởi nghiệp, năm 2016 chứng kiến nhiều cột mốc quan trọng của cộng đồng công nghệ ở Việt Nam. Các tuyên bố đầu tư, hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp được đưa ra, các diễn đàn, hội chợ được tổ chức. Các phương tiện truyền thông cũng góp phần đem những tin tức về thế giới công nghệ và startup tới mọi người một cách dồn dập và đầy hào hứng hơn. Cùng lúc đó, hoạt động cộng đồng cũng bắt đầu có sự thay đổi về chất mạnh mẽ hơn, khi một số tổ chức, cá nhân bắt đầu thực hiện những ý tưởng mới với kế hoạch phát triển dài hạn và có tính bền vững cao.

Trong số các công ty đã góp phần hỗ trợ cộng đồng trong giai đoạn này, Sillicon Straits Saigon được xem là một trong các nhân tố nổi bật khi đồng thời đứng ra tổ chức và cung cấp địa điểm cho các hoạt động của cộng đồng nói chung. Các hoạt động như Startup Weekend, Angel Hack đều được tổ chức ở đây. Ngoài ra, những mô hình mới như Geeky Weekend ra đời, đánh dấu thời điểm sôi động và bùng nổ của các cộng đồng công nghệ. Mỗi buổi meet-up của Geeky Weekend thường quy tụ từ 80 tới 200 lập trình viên với ước chừng ít nhất 30 người thường xuyên tham dự.

Đây cũng là năm bản thân Grokking định hình hướng phát triển và đi đến quyết định thành lập tổ chức phi lợi nhuận Grokking Vietnam.

Những bài học được rút ra Với cơ hội được làm việc xuyên suốt với những cá nhân và tổ chức suốt từ giai đoạn đầu cho đến thời điển hiện tại , người viết xin phép được chia sẻ một vài bài học được rút ra từ quan sát và kinh nghiệm thực tiễn, với hy vọng sẽ cung cấp cho bạn đọc góc nhìn gần gũi và rõ ràng hơn về những cộng đồng đang hoạt động cũng như các cộng đồng và hội nhóm vừa thành lập.

Một mục tiêu, sứ mệnh rõ ràng. Nếu những ai đã từng tham gia vào khâu tổ chức các hoạt động cộng đồng nói chung từ 1-2 năm trở lên, hẳn đều trải qua cảm giác này: bị mất phương hướng, cảm giác buồn chán và dễ bỏ cuộc. Vượt qua cái cảm giác hứng thú ban đầu, hầu hết công việc liên quan đến cộng đồng sẽ đòi hỏi tính nhẫn nại và bền bỉ. Điều này cần được bắt nguồn từ sứ mệnh mà bản thân người tổ chức tự đặt ra cho mình. “Ăn cơm nhà, vác tù và hàng tổng” vốn dĩ chưa bao giờ là một công việc dễ dàng, nhưng chỉ cần có một sứ mệnh đủ mạnh, tự khắc động lực và sự bền bỉ sẽ tới.

Đảm bảo tính nhất quán cho nội dung. Bản thân người viết nhìn thấy nhiều hội nhóm được lập ra một cách liên tục. Có nhóm ban đầu là 50 người, sau đó lên vài trăm, sau đó cũng chìm dần. Quá trình chìm có khi trong vài tuần là thấy ngay, cũng có khi trong vài tháng đến một năm. Điểm chung của những nhóm thảo luận bị chìm này thường rơi vào tình huống: nội dung loãng do các thành viên chia sẻ nội dung không định hướng. Bản thân người tổ chức cộng đồng cần đảm bảo được tính nhất quán cho cộng đồng của mình. Những nội dung gì là nên chia sẻ và những nội dung là không nên chia sẻ.

Đòi hỏi sự chuẩn bị và tính chuyên nghiệp cao hơn. Khác với giai đoạn đầu, khi các hoạt động cộng đồng còn đang manh nha, nội dung còn sơ xài, dần dần, việc tổ chức các hoạt động cộng đồng sẽ đòi hỏi mang tính chỉnh chu và bài bản hơn. Đặc biệt, cần phân biệt rõ ràng giữa sự đơn giản, gọn gàng của một sự kiện (có được nhờ kinh nghiệm tổ chức, tối ưu hóa từng khâu chuẩn bị) với sự qua loa, sơ sài. Sự nhầm lẫn này rất dễ xảy ra, đặc biệt là đối với những hoạt động có vẻ dễ tổ chức như một buổi gặp gỡ kết nối quy mô nhỏ (coffee talk) đơn thuần.

Phát triển về lượng, hay là chết. Đứng lại, tức là thụt lùi. Điều này rất đúng, đặc biệt là cho lĩnh vực công nghệ nói chung và việc tổ chức cộng đồng nói riêng. Bản thân người viết đã từng tự hỏi: việc xây dựng một cộng đồng meetup ổn định về số lượng người tham gia liệu có khả thi hay không? Và kết luận bản thân tự rút ra đó là đối với cộng đồng: chất lượng nội dung và người tham dự phải đảm bảo, số lượng phải tăng dần. Số lượng tăng dần nhanh, hay chậm, còn tùy thuộc độ kiên nhẫn và tầm nhìn mà người tổ chức tự đặt ra cho mình. Nhưng song song với đó, chất lượng tốt chính là điều then chốt quyết định ý nghĩa của việc cộng đồng tồn tại. Nếu không đảm bảo được hai yếu tố này, bản thân cộng đồng sẽ dần dần co cụm lại thành một nhóm nhỏ những người quen biết, rồi dần dần sẽ mất hút.

Cởi mở trong việc ghi nhận ý kiến đóng góp từ cộng đồng, nhưng đừng lệ thuộc vào nó. Xây dựng cộng đồng là một công việc mang tính khách quan, bạn sẽ phải thường xuyên lấy ý kiến đóng góp từ cộng đồng. Vậy đâu là điểm dừng? Theo người viết, bạn nên xác định rõ mình nên nghe ý kiến đóng góp từ ai. Một thực tế đáng buồn là góp ý thì dễ, nhưng chịu trách nhiệm với ý kiến đóng góp của bản thân mình thì khó. Khi bạn đặt câu hỏi: Cần phải làm gì trong lần hoạt động tiếp theo? Bạn dễ dàng nghe những ý kiến đóng góp về ý tưởng. Nhưng hãy tự hỏi, liệu người đề xuất ý tưởng có tham gia chính hoạt động đó không? Theo kinh nghiệm của cá nhân người viết, phần lớn câu trả lời là “không”. Hãy lắng nghe, hãy tôn trọng sự phản hồi. Nhưng. Hãy chọn lọc.

Hãy kiếm người đồng tổ chức. Giống như khởi nghiệp vậy, người đồng hành cùng bạn trong việc xây dựng cộng đồng là vô cùng quan trọng. Sẽ rất tốt nếu như người đồng tổ chức của bạn có những kỹ năng mà bạn còn thiếu hoặc còn yếu, vì đây sẽ là phần bổ sung quan trọng, định hình cho một tổ chức hoàn hảo hơn.

Và cuối cùng, hãy kiên nhẫn.

Bài viết được đăng tải lần đầu tiên trên ấn phẩm Dijkstra tập 1.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s