Inversion – Nghĩ ngược lại và làm khác đi

Nhân vật Sherlock Holmes đã từng có câu nói kinh điển “Once you eliminate the impossible, whatever remains, no matter how improbable, must be the truth.” – Một khi bạn loại bỏ tất cả những điều không thể, thì điều còn lại, dù khó tin đến như thế nào, vẫn sẽ là điều có thể.

Trong số những mô hình tư duy phổ biến thì “tư duy ngược” là kiểu tư duy được áp dụng rất rộng rãi.

Áp dụng lối tư duy này, khi gặp bế tắc trong các vấn đề trong công việc và cuộc sống, chúng ta có thể thử tìm cách đặt câu hỏi, nhìn vấn đề theo những cách ngược lại.

Một vài ví dụ của việc tư duy ngược lại:

  • Thay vì đặt câu hỏi, làm sao để ra quyết định đúng, chúng ta có thể đặt câu hỏi là: có những “quyết định sai” nào mà chúng ta cần tránh?
  • Đối với dân lập trình, chắc bạn cũng không lạ gì thuật ngữ “anti-pattern”, hoặc “code smell”. Để làm cho những đoạn code đẹp và dễ bảo trì hơn, thay vì đặt câu hỏi là code đẹp là như thế nào, dân lập trình sẽ thường cố gắng refactor code của mình làm sao để tránh “code smell”.
  • Đối với dân làm sản phẩm, bên cạnh việc tìm cách để cho nhiều người dùng sử dụng sản phẩm của mình, chúng ta có thể đặt câu hỏi là tại sao những người “không sử dụng” sản phẩm của mình lại có quyết định đó?
  • Đối với quyết định đầu tư, thay vì tìm hiểu xem một dự án là “tiềm năng” đến đâu, chúng ta có thể đặt câu hỏi là những dự án trước đây đã thất bại là vì cái gì?
  • Đối với dân start-up, thay vì tin rằng ý tưởng của mình sẽ thành công, có thể tự đặt câu hỏi là tại sao những ý tưởng tương tự đã thất bại?
  • Để tìm kiếm niche-market, đôi khi bạn cần trả lời câu hỏi “những phân khúc nào là không phù hợp với mình?”
  • Để tìm kiếm công việc phù hợp, bạn có thể thử suy nghĩ “những công ty nào mình nên tránh?”
  • ….

Local Optimum – Núi này cao còn núi khác cao hơn

Hình này minh hoạ cho việc một ai đó đã đạt được thành tích/vị trí cao trong một nhóm/tổ chức/công ty/cộng đồng nào đó, khi nhìn xung quanh, họ chỉ nhìn thấy những người yếu kém, dở hơn mình. Từ đó mang cho họ cảm giác mình là người giỏi nhất, người đứng đầu, …

Nhưng liệu thứ cảm giác đó có đáng tin? Khi ta đang đứng ở nơi cao hơn, so với người xung quanh, liệu ta có nên tự hào là ta “giỏi”?

Như hình dưới đây có thể thấy, việc phán xét giỏi hay dở vốn chỉ là tương đối. Quan trọng là ta so sánh mình với ai. Nếu mở rộng tầm mắt ra, thấy xa hơn, và tiếp cận càng nhiều hơn những người giỏi, và đạt thành tựu cao hơn ở xung quanh mình, tự bản thân lại cảm thấy mình thật nhỏ bé.

Tự cho là mình giỏi, tự nghĩ là mình tài, hoá ra chỉ là do tầm mắt thật là gần.

Life Structure – Bạn đang phân bổ thời gian trong cuộc sống của mình như thế nào?

Trong bài viết trước mình đã đề cập đến kỹ thuật Time Block. Một trong những tác dụng của áp dụng Time Block đó là sau một vài tuần áp dụng, bạn sẽ biết được Life Structure của bạn hiện đang là như thế nào. Life Structure ở đây có nghĩa là cách bạn phân bổ thời gian của mình vào cái loại hoạt động, vai trò, dự án, … như thế nào.

Life Structure của bạn có thể tương tự thế này. Trong đó, bạn sẽ nhìn thấy được thời gian bạn dự kiến bỏ ra cho từng nhóm hoạt động, so với thời gian thực sự bạn đã bỏ ra.

Tại sao điều này lại quan trọng? Vì nó giúp bạn tránh một vài sai lầm như:

Tránh bỏ sót điều gì là quan trọng trong cuộc sống của mình.

Có rất nhiều khi, do bận rộn và bị công việc cuốn đi nên chúng ta không ý thức được thời gian của mình đang dành cho những việc gì, những thứ đó liệu có quan trọng hay không? Time Block sẽ giúp bạn trả lời câu hỏi đó.

Nếu một thứ gì đó là quan trọng với cuộc sống của bạn, thì nó nên xuất hiện đều độ trong Time Log của bạn. Nếu không thì bạn nên xem xét lại độ ưu tiên của mình xem bạn đã xác định độ ưu tiên hợp lý hay chưa.

Biết được tiến độ của các thói quen bạn đang muốn xây dựng.

Nếu thói quen đó không xuất hiện một cách đều đặn trong thời gian gần đây, vậy thì rõ ràng bạn cần phải xem lại cách xây dựng thói quen của mình. Mỗi hành vi để tạo thành thói quen cần được lên lịch trình và xuất hiện một cách liên tục và ít gián đoạn.

Trước khi cố gắng làm thêm một công việc gì đó, bạn sẽ tự kiểm nghiệm lại được là liệu mình có đủ thời gian để làm công việc đó hay không?

Life is a zero-sum game. Nếu lấy thời gian từ block này thì tức là bạn sẽ bỏ bớt những việc khác bạn đang làm. Vậy những block đã bị bỏ bớt đó liệu có quan trọng với bạn hay không? Có đáng đánh đổi để làm thêm công việc A, B, C, … hay không?

Bạn đưa ra cho một mục tiêu vào 3-4 tháng tới. Liệu mục tiêu đó có khả thi?, Nếu dựa vào time log cho thấy trong vài tuần gần đây bạn không hề dành đủ thời gian cho mục tiêu đó, vậy thì bạn cũng nên bắt đầu điều chỉnh lại kế hoạch của mình là vừa.

Observation – Học cách quan sát

Ghi chú ngắn về một vài thứ học được về kỹ năng quan sát

  • “Nhìn” khác với “quan sát”. Quan sát là một quá trình đòi hỏi bạn liên kết những hình ảnh bạn nhìn thấy được với ý thức của bạn. Nói dễ hiểu hơn, để thực sự quan sát, bạn cần phải ý thức được thứ bạn đang nhìn thấy là “cái gì, bao nhiêu, tính chất thế nào, ….”. Nếu sau khi bạn nhìn thấy một thứ gì đó, mà bạn không còn đọng lại gì trong đầu thì tức là bạn mới chỉ “nhìn”, chứ chưa phải là “quan sát”
  • Trong quá trình quan sát, sự khác biệt giữa một người quan sát yếu và một người quan sát giỏi là kỹ năng sàng lọc những thứ họ nhìn thấy. Một người quan sát yếu sẽ tiếp nhận mọi thông tin họ nhìn thấy. Còn một người quan sát giỏi sẽ biết đâu là những thứ cốt lõi cần phải quan sát. Một ví dụ dễ hình dung, đó là sự khác biệt giữa bác sĩ Watson và thám tử Sherlock Holmes trong series truyện trinh thám nổi tiếng.
  • Để phát triển kỹ năng quan sát, cần phải luyện tập việc quan sát với một tâm thái chủ động, chủ động nhận diện những thứ trong tầm mắt của bản thân (đó là gì), tự động phân lại, phân tích những thứ nhìn thấy được (của ai, tại sao ở đó, …)

Link tham khảo: https://fs.blog/2013/04/the-art-of-observation/

Sở trường – Circle of Competence

Để đạt được nhiều thành công trong cuộc sống và trong công việc, điều tối cần thiết là chúng ta phải “hiểu mình”, trong đó bao gồm hiểu tính cách, hiểu tâm lý cũng như hiểu về sở trường và sở đoản của bản thân.

Gần đây, mình có học được một “mental model” giúp suy nghĩ và hình dung về sở trường của mình, đó là “Circle of Compentence”.

Continue reading “Sở trường – Circle of Competence”

Hồi xưa lúc học toán, thầy hay dạy cách giải quyết những “dạng” toán. Dạng ở đây chính là tập hợp những bài toán có điểm chung nào đó trong cách phân tích, suy luận, cách giải, … Thường bạn nào biết cách tổng hợp và tự tìm ra những “dạng” toán cho mình thì sẽ tiến bộ nhanh hơn, chỉ cần làm 1-2 bài là biết làm các bài tương tự. Ngược lại thì sẽ rơi vào tình trạng làm nhiều mà vẫn không tiến bộ.

Trong quá trình học tập và làm việc sau này mình cũng thấy tương tự, người biết cách “tổng quát hóa, trừu tượng hóa” vấn đề thì sẽ học nhanh và hiệu quả hơn. Chỉ cần được hướng dẫn một, hai lần là đã biết đúc kết lại thành những vấn đề tổng quát, trừu tượng, … để từ đó áp dụng cho các vấn đề tương tự. Từ đó tiến bộ nhanh hơn.

Còn thiếu kỹ năng tổng quát, trừu tượng hóa, sẽ khiến rơi vào tình trạng: kinh nghiệm 5 năm chỉ là 1 năm nhân 5 lần, dù có làm nhiều và kinh nghiệm nhiều nhưng lại không tiến bộ được bao nhiêu.

Quan điểm – Viewpoint

  • Công ty này làm ăn như vậy chiêu trò quá. Tôi thấy không được.
  • Bạn này làm ăn như vậy tệ quá.
  • Thẳng thắn quá thì không tốt đâu, em cần phải chỉnh lại.
  • Làm kinh doanh, ai mà chẳng chiêu trò?

Những nhận xét trên chắc bạn không lạ gì và cũng nghe, đọc thấy nó hằng ngày. Vậy thì những nhận xét này có “vấn đề” gì? Continue reading “Quan điểm – Viewpoint”